BYD və Changan: Azərbaycanda Elektrikli Avtomobil İnqilabı və Yeni Taksi Qaydaları

Azərbaycanın avtomobil ekosistemi, xüsusilə paytaxt Bakı, son illərin ən böyük texnoloji transformasiyasını yaşayır. Bu transformasiyanın mərkəzində isə Çinin iki nəhəng markası — BYD (Build Your Dreams) və Changan dayanır. Bu keçid təkcə texnoloji trend deyil, həm də dövlət səviyyəsində tənzimlənən, vergi güzəştləri və qanunvericilik dəyişiklikləri ilə dəstəklənən strateji bir addımdır. Bu məqalədə hər iki markanı, Azərbaycandakı model xətlərini, taksi sektoruna təsirlərini və gələcək perspektivlərini ətraflı təhlil edəcəyik.

1 İyul 2024: Taksi Sektorunda Yeni Dövr və Sərt Tələblər

Azərbaycan Yerüstü Nəqliyyat Agentliyinin (AYNA) tətbiq etdiyi yeni qaydalar, Bakı küçələrindəki köhnə, ekoloji standartlara uyğun gəlməyən nəqliyyat vasitələrini müasir və ekoloji təmiz elektromobillərlə əvəz etməyi hədəfləyir. Bu islahat Azərbaycanın COP29 ev sahibliyi kontekstində daha da önəm qazanır.

Yeni Qaydaların Əsas Tələbləri:

• Yaş Məhdudiyyəti: 1 iyul 2024-cü ildən sonra taksi fəaliyyəti üçün buraxılış kartı alan avtomobillərin yaşı 8 ildən az olmalıdır. Mövcud taksicilərə isə keçid dövrü verilir.
• Ekoloji Standart: Bütün yeni taksilər minimum "Avro-5" ekoloji standartına cavab verməlidir. Elektrik və hibrid modelləri bu tələbi avtomatik ödəyir.
• Rəng Standartı: Yeni qeydiyyata alınan taksilər ağ və ya qırmızı rəngdə olmalıdır — bu, şəhər estetikası və tanınma üçün tətbiq edilir.
• Texniki Baxış: Bütün taksilər ildə 2 dəfə məcburi texniki baxışdan keçməlidir.
• GPS İzləmə: Hər bir taksi AYNA-nın mərkəzi izləmə sisteminə qoşulmalıdır.

Azərbaycan Bazarında BYD Model Xətti

BYD — dünyanın ən böyük elektrik avtomobil istehsalçısıdır (2024-cü ildə Tesla-nı ötərək 1-ci yerə yüksəlib). Azərbaycanda rəsmi distribütor vasitəsilə satışa çıxarılan əsas modellər:

Bütün BYD modellərində istifadə olunan Blade Battery (LFP) texnologiyası termal stabilliyinə və döyən testi (nail penetration test) keçməsinə görə sənayedə ən təhlükəsiz batareya hesab olunur.

Changan Deepal Seriyası: Rəqib Güc

Changan Automobile — 160 ildən çox tarixə malik Çin avtomobil nəhəngidir. Deepal (深蓝) alt-markası ilə elektromobillik bazarına güclü giriş edib. Azərbaycanda satışa çıxarılan modellər:

• Changan Deepal S7 EREV (Range Extender): 200 km tam elektrik yürüşü + benzin generatoru ilə 1200+ km ümumi yürüş. SUV seqmentində ən güclü rəqiblərdən biri.
• Changan Deepal L07 EREV: Sedan seqmentində BYD Han ilə rəqabət edən model. 160 km elektrik yürüşü.
• Changan Deepal S5 (EV): Tam elektrikli kompakt SUV. 515 km yürüş məsafəsi (CLTC).

Changan modellərinin fərqləndirici xüsusiyyəti EREV (Extended Range Electric Vehicle) texnologiyasıdır — kiçik benzin mühərriki yalnız generator kimi işləyir, təkərləri birbaşa fırlatmır. Bu, tam elektrik sürüş təcrübəsini qoruyarkən məsafə narahatlığını aradan qaldırır.

BYD Qin Plus və Yango Tərəfdaşlığı: 4000 Avtomobil Hədəfi

"Yango Azerbaijan" və yerli tərəfdaşların əməkdaşlığı çərçivəsində Bakı taksiparkına 2025-ci ilin sonuna qədər 4000-dən çox yeni BYD Qin Plus DM-i (Plug-in Hybrid) modelinin daxil edilməsi planlaşdırılır.

Taksi Sürücüləri Üçün İqtisadi Analiz:

Bu hesablama göstərir ki, taksi sürücüsü BYD Qin Plus ilə ildə 9,000 AZN-dən çox yanacaq xərcindən qənaət edə bilər — bu, 4-5 il ərzində avtomobilin dəyərinin əhəmiyyətli hissəsini geri qaytarır.

Vergi Güzəştləri və Dövlət Stimulları

Azərbaycan hökuməti elektromobilliyin yayılmasını dəstəkləmək üçün bir sıra mali stimullar tətbiq edir:

• ƏDV (VAT) Azadlığı: Elektrik və hibrid avtomobillərin idxalı 2025-ci ilin sonuna qədər ƏDV-dən (18%) azaddır. Bu, qiymətlərdə 5,000-15,000 AZN fərq yaradır.
• Gömrük Rüsumu Güzəşti: Tam elektrikli avtomobillər üçün gömrük rüsumu 0%-dir.
• Yol Vergisi Azadlığı: EV sahibləri ilk 5 il ərzində yol vergisindən azaddır.
• Pulsuz Parkinq: Bakı şəhərinin müəyyən zonalarında elektromobillər üçün pulsuz parkinq imkanı.
• Yaşıl Nömrə Nişanları: Elektromobillərin tanınması üçün xüsusi yaşıl rəngli nömrə nişanları tətbiq edilib.

BYD-nin Sumqayıt Zavodu: Milli İstehsalat 2026

Azərbaycan hökuməti ilə BYD arasında imzalanmış müqaviləyə əsasən, 2026-cı ildən etibarən Sumqayıt Kimya Sənaye Parkında BYD-nin yerli istehsalı başlanacaq. Bu layihənin detalları:

• Birinci mərhələ (2026): Elektrik avtobuslarının yığılması — Bakı ictimai nəqliyyatı üçün
• İkinci mərhələ (2027+): Minik avtomobillərinin (Qin Plus, Song Plus) CKD/SKD yığılması
• İş yerləri: Zavodda 500+ yerli mütəxəssisin işlə təmin olunması planlaşdırılır
• Ehtiyat hissələri: Yerli istehsalat sayəsində BYD ehtiyat hissələrinin qiymətlərinin 30-40% aşağı düşməsi gözlənilir
• Regional ixrac: Gürcüstan, Orta Asiya ölkələrinə ixrac potensialı

Şarj İnfrastrukturu: Taksi Sürücüləri Üçün Hazır mı?

Taksi sürücüləri üçün ən böyük narahatlıq şarj infrastrukturunun yetərli olub-olmadığıdır. Hazırkı vəziyyət:

• BYD Qin Plus DM-i PHEV olduğu üçün şarj stansiyasına ehtiyac olmadan yalnız benzinlə də işləyə bilər — bu, keçid dövründə böyük üstünlükdür.
• Ev şarjı: Gecə boyu adi 220V rozetkadan (və ya Level 2 wallbox ilə) şarj edərək gündəlik 100+ km elektrik yürüşü təmin etmək mümkündür.
• İctimai stansiyalar: Bakıda hazırda 150+ ictimai şarj portu fəaliyyət göstərir və bu rəqəm sürətlə artır.
• Taksi dayandırma məntəqələri: AYNA gələcəkdə taksi dayanacaqlarında xüsusi şarj nöqtələri yaratmağı planlaşdırır.

BYD vs Changan: Hansını Seçməli?

Hər iki marka öz güclü tərəfləri ilə seçilir. Seçim sürücünün prioritetlərindən asılıdır:

• Gündəlik şəhərdaxili taksi işi üçün: BYD Qin Plus DM-i — daha sərfəli, geniş servis şəbəkəsi, Sumqayıt zavodu ilə gələcək ehtiyat hissəsi dəstəyi
• Uzun məsafə və rayonlararası işlər üçün: Changan Deepal S7 EREV — 200 km elektrik + sonsuz benzin yürüşü, daha geniş salon
• Premium seqment üçün: BYD Han DM-i — lüks sedan, VIP taksi xidmətləri üçün ideal